Wet Bedrag ineens, RVU en verlofsparen

9. Wet Bedrag ineens, RVU en verlofsparen

Op zijn vroegst per 1-7-2025 krijgen pensioendeelnemers de keuze om (onder voorwaarden) een beperkt deel van de aanspraken op het ouderdomspensioen als een bedrag ineens op te nemen. Doel hiervan is de eigen regie van deelnemers over het pensioen te vergroten om zo het pensioenvermogen beter te laten aansluiten op de persoonlijke wensen.

Keuzerecht als afkoop
Het keuzerecht voor opname van een bedrag ineens is een gedeeltelijke afkoop van pensioenrechten. Deze vorm van afkoop wordt onder onderstaande voorwaarden fiscaal toegestaan:

Hoogte: de hoogte van het bedrag ineens is maximaal 10% van de waarde van het opgebouwde pensioenkapitaal. De pensioenuitvoerder is verplicht uitvoering te geven aan de keuze van de deelnemer ten aanzien van het percentage. Het bedrag ineens wordt tegelijk met de eerste pensioenuitkering uitgekeerd.
Datum: opname van een bedrag ineens mag uitsluitend plaatsvinden:
- op de ingangsdatum van het ouderdomspensioen, of
- in de maand januari van het jaar volgend op het jaar waarin de AOW-leeftijd wordt bereikt. Van dit uitgestelde betalingsmoment kunnen alleen deelnemers gebruik maken van wie de pensioeningangsdatum ligt op de eerste dag van de maand waarin zij de AOW-gerechtigde leeftijd bereiken of op de eerste dag van de maand volgend op de maand waarin zij de AOW-leeftijd bereiken. Voorwaarden zijn dat:
  - het verzoek is gedaan vóór de ingangsdatum van het ouderdomspensioen;
  - het geen netto-pensioen is;
  - de (gewezen) deelnemer in leven is op de eerste dag van de maand januari volgend op het jaar waarin de AOW-leeftijd wordt bereikt, en

Bij de keuze voor een uitgestelde uitkering wordt de periodieke pensioenuitkering direct vanaf de ingangsdatum verlaagd.

Geen stapeling met hoog-laag: opname van een bedrag ineens is niet toegestaan in combinatie met het gebruik van de zgn. hoog-laagconstructie (waarbij in de eerste pensioenjaren een hogere pensioenuitkering wordt ontvangen dan de jaren daarna). Doel hiervan is de deelnemer te beschermen tegen een te grote verlaging van de periodieke levenslange pensioenuitkering.
Afkoopgrens: na opname van een bedrag ineens moet de resterende levenslange uitkering boven de wettelijke afkoopgrens liggen.

In de situatie van deeltijdpensioen is het toegestaan op de verschillende pensioeningangsdata een deel van de waarde van het ouderdomspensioenkapitaal ineens op te nemen. In dat geval mag steeds maximaal 10% van het op dat moment ingaande ouderdomspensioen worden opgenomen.

Uitstel moment uitbetalen en overlijden
Bij overlijden na de pensioeningangsdatum, maar voor het uitstelmoment, vervalt de uitkering van het bedrag ineens. Er geldt dan een nabetalingsplicht aan de (overleden) deelnemer, dat in de boedel van de overleden deelnemer valt. De hoogte van de nabetaling is het verschil tussen het totaalbedrag van de al uitgekeerde periodieke pensioenuitkeringen en het totaalbedrag van de periodieke pensioenuitkeringen die zouden zijn uitgekeerd als er geen verzoek tot uitstel van uitbetaling van een bedrag ineens zou zijn gedaan.

Geen keuze gemaakt
In het geval een deelnemer geen keuze maakt, vindt er geen gedeeltelijke afkoop van pensioenrechten plaats. Voor oudedagsvoorzieningen in de derde pijler geldt eenzelfde keuzerecht, net als voor het netto-pensioen, de netto-lijfrente en het (bevroren) pensioen in eigen beheer.

Vrij bestedingsdoel
Er geldt geen verplicht bestedingsdoel voor opname van een bedrag ineens; het bedrag is vrij te besteden voor doelen naar eigen keuze. De pensioenuitvoerder is verplicht het verzoek van een deelnemer uit te voeren voor opname van een bedrag ineens als daarbij wordt voldaan aan de voorwaarden die aan dit keuzerecht zijn verbonden.

9.1 Informeren deelnemer over keuzerecht tweede pijler

Een pensioenuitvoerder is verplicht informatie over het keuzerecht (en andere keuzemogelijkheden) tijdig vóór de pensioeningangsdatum te verstrekken zodat de deelnemer de mogelijkheid heeft om een weloverwogen keuze te maken. In eerste instantie is dat generieke informatie over het keuzerecht voor het opnemen van een bedrag ineens. Als een deelnemer van dit recht gebruik wil maken (wat hij vóór de pensioeningangsdatum aan de pensioenuitvoerder moet kenbaar maken) moet de pensioenuitvoerder de deelnemer vervolgens zo goed mogelijk ondersteunen bij het maken van een weloverwogen beslissing.

Als een deelnemer overweegt een bedrag ineens op te nemen, kan de deelnemer om meer specifieke en persoonlijke informatie verzoeken. Specifieke en persoonlijke informatie die de deelnemer verplicht moet ontvangen over opname van een bedrag ineens is:

de (indicatieve) hoogte van het bedrag ineens
de hoogte van de (resterende) periodieke uitkering bij opname van een bedrag ineens
de hoogte van de periodieke uitkering als geen gebruik wordt gemaakt van opname van een bedrag ineens

Ook moet de uitvoerder nadrukkelijk wijzen op eventuele gevolgen van het verhogen van het (verzamel)inkomen voor:

de inkomstenbelasting
de premie volksverzekeringen
inkomensafhankelijke regelingen (bijv. partnertoeslag AOW, uitkering ANW, bijstandsuitkering, aanvullende inkomensvoorziening ouderen)

Reden hiervoor is dat opname van een bedrag ineens het (verzamel)inkomen van de deelnemer verhoogt in het jaar waarin het bedrag wordt ontvangen. De pensioenuitvoerder moet de deelnemer hiervoor waarschuwen. De deelnemer moet er ook op gewezen worden waar en hoe hij meer informatie kan krijgen. Bijvoorbeeld via de sociale verzekeringsbank, de gemeente, rekentools van de Belastingdienst of het inschakelen van een financieel adviseur. De waarschuwing is ook van belang bij andere keuzemogelijkheden die een deelnemer heeft rondom de pensioeningangsdatum, zoals de keuze voor een hoog-laatuitkering, het vervroegen of uitstellen van pensioen en uitruil van pensioensoorten.

Omdat de pensioenuitvoerder niet beschikt over de volledige inkomenspositie van de deelnemer wordt van de uitvoerder niet verwacht dat deze mogelijke gevolgen verstrekt voor de inkomstenbelasting, premie volksverzekeringen en inkomensafhankelijke regelingen.

Pensioenregister
Een deelnemer kan verder ook het pensioenregister raadplegen (www.mijnpensioenoverzicht.nl). Het register moet informatie geven over de effecten op de hoogte van de levenslange periodieke uitkering als gekozen wordt voor:

5% van het opgebouwde pensioenkapitaal (indicatieve bedragen)
10 % van het opgebouwde pensioenkapitaal (indicatieve bedragen)

Het is wenselijk dat het pensioenregister ook een waarschuwing afgeeft ten aanzien van opname van een bedrag ineens voor de (fiscale) inkomenspositie.

9.2 Informeren deelnemer over keuzerecht derde pijler

Voor de derde pijler geldt specifiek dat de aanbieder een consument met een derde pijlerproduct zes maanden voor het einde van de looptijd van het derde pijlerproduct moet informeren over het keuzerecht.

[!] Als het product via de bemiddelaar is gesloten, dient de informatie over opname van bedrag ineens via de bemiddelaar te worden verstrekt, tenzij aanbieder en bemiddelaar anders overeenkomen.

Informatie die de deelnemer verplicht dient te ontvangen is hetzelfde als bij tweedepijler-producten:

de (indicatieve) hoogte van het bedrag ineens
de hoogte van de (resterende) periodieke uitkering als gebruik wordt gemaakt van het keuzerecht
de hoogte van de periodieke uitkering als geen gebruik wordt gemaakt van het keuzerecht.

De aanbieder moet daarbij ook nadrukkelijk wijzen op de mogelijke gevolgen voor de:

de inkomstenbelasting
premie volksverzekeringen
inkomensafhankelijke regelingen (bijv. partnertoeslag AOW, uitkering ANW, bijstandsuitkering, aanvullende inkomensvoorziening ouderen).

9.3 Situaties bij scheiding

In geval van scheiding mag de verdelingsgerechtigde partner niet worden benadeeld door de verdelingsplichtige partner. Er kunnen zich verschillende situaties voordoen:

Scheiding voor pensioendatum (verevening)
Wanneer de tot vereveningverplichte partner gebruik maakt van opname van een bedrag ineens, zou de vereveningsgerechtigde partner een lagere uitkering ontvangen, dan wanneer hiervan geen gebruik wordt gemaakt. Om deze benadeling te voorkomen is het verplicht dat de vereveningsgerechtigde partner een evenredig deel van het opgenomen bedrag ineens krijgt. De hoogte hiervan is gebaseerd op het deel dat kan worden toegekend aan de opgebouwde aanspraken op ouderdomspensioen tijdens de periode van het huwelijk. Dit blijft zo na de ingangsdatum van de Wet pensioenverdeling bij scheiding per 2028.
Scheiding na pensioendatum (verevening)
Opname van een bedrag ineens heeft in deze situatie al plaatsgevonden; hiervoor is voor de pensioeningangsdatum de keuze gemaakt. De manier waarop (een resterend deel) van een bedrag ineens wordt verdeeld, is afhankelijk van het huwelijksvermogensregime dat van toepassing is.
Scheiding voor pensioendatum (conversie)
De beide partners hebben allebei een eigen aanspraak op pensioen en kunnen daarin zelfstandige keuzes maken. Zij kunnen zelf beslissen om al dan niet te kiezen voor opname van een bedrag ineens.
Scheiding na pensioendatum (conversie)
In deze situatie gelden dezelfde uitgangspunten als bij de tweede bullet (scheiding na pensioendatum (verevening)). Opname van een bedrag ineens heeft al plaatsgevonden en is uitgekeerd. De wijze waarop dit bedrag wordt verrekend is afhankelijk van het huwelijksvermogensregime dat van toepassing is. Bij conversie van de (resterende) pensioenrechten wordt rekening gehouden met de situatie dat een bedrag ineens is opgenomen.

Wet Bedrag ineens, RVU en verlofsparen

Beleidsadviseur