Onze reactie op AFM Leidraad Hypotheekadvisering: veranker ‘advies op maat’ als fundament

Samen met de OvFD hebben wij gereageerd op de concept-Leidraad Hypotheekadvisering van de AFM. In een eerder nieuwsbericht hebben wij deze consultatie onder de aandacht gebracht en hebben we om input gevraagd. De kernboodschap van onze gezamenlijke reactie is dat de professionaliteit van de adviseur centraal moet blijven staan. Wij dringen er bij de AFM op aan om ‘advies op maat’ expliciet als fundament in de Leidraad op te nemen. 

Wij onderschrijven het doel van de AFM om met de nieuwe Leidraad handvatten te bieden voor passende keuzes en inzicht. Echter, om dit in de praktijk te laten werken, is het essentieel dat de adviseur de ruimte voelt om als zelfstandig professional te handelen. In onze reactie benadrukken we daarom dat ‘advies op maat’ het leidende principe moet zijn. Dit betekent dat de adviseur op basis van haar of zijn professionele expertise bepaalt welke onderwerpen in een specifiek dossier besproken moeten worden en verdieping behoeven. Want, zoals de AFM zelf aangeeft: “iedere klantsituatie is uniek.“ Dit onderschrijven wij volledig. Daarom pleiten wij ervoor dat het eerder door de AFM uitgewerkte principe van ‘dienstverlening op maat’ of ‘advies op maat’ een prominente plek krijgt als fundament van de Leidraad. 

Voorkomen van checklist-gedrag  
De noodzaak om dit principe te verankeren is groot. De ervaring leert namelijk dat teksten van toezichthouders – ook als ze bedoeld zijn als handreiking – door marktpartijen en auditors snel worden gezien als harde norm. Zonder de expliciete borging van proportionaliteit, bestaat het gevaar dat de Leidraad verwordt tot een dwingende afvinklijst. Dat is zeer onwenselijk, want de focus verschuift dan van het adviesgesprek naar het adviesrapport. Je bent dan niet meer primair bezig met het geven van inzicht aan de klant, maar met het dichttimmeren van het dossier om te bewijzen dat alle vinkjes zijn gezet. Dit leidt tot onnodig dikke rapporten, meer administratie en hogere kosten, zonder dat de consument daar beter van wordt. 

Gebruik daadwerkelijke uitgavenpatroon – óók als dat buiten de leennormen extra ruimte geeft 
In de geconsulteerde Leidraad Hypotheekadvisering schrijft de AFM: “Naast de basisinformatie kan het in bepaalde gevallen van belang zijn dat de adviseur stilstaat bij het uitgavenpatroon en het spaargedrag van de klant. Deze informatie is van belang om te bepalen of het bedrag dat de klant kan en wil lenen ook past bij de klant.” Dit vinden wij belangrijk, want dit past ook naadloos in het principe ‘advies op maat’. Maar dit werkt twee kanten op.  

In onze reactie hebben wij dan ook benadrukt dat het uitgavenpatroon niet alleen moet worden betrokken om risico’s te signaleren als een hypotheek keurig binnen de leennormen valt, maar juist óók wanneer dat patroon juist aantoont dat er structureel ruimte is – zeker in situaties waarin de standaard leennormen onvoldoende ruimte bieden. Als een huishouden aantoonbaar consequent minder uitgeeft dan de normatieve budgetten veronderstellen, hoort die realiteit onderdeel te zijn van de afweging en vastlegging. Dit sluit perfect aan bij advies op maat: de adviseur weegt relevante klantdata, duidt die professioneel en motiveert waarom iets wel of niet verantwoord is. Dat helpt ook om checklist-gedrag te voorkomen: niet “de norm zegt X dus klaar”, maar een onderbouwde beoordeling die recht doet aan de individuele klant. 

Klik hier voor onze volledige consultatiereactie.